dagboek 15 jan. 2026

25 Tewet, dit jaar 14 januari, hadden we jaartijd van onze oudste zoon Yisrolik zl. Vijf jaar geleden is hij overleden in Londen, waar hij woonde. Bij zijn begrafenis konden we niet aanwezig zijn vanwege corona. Normaliter ben ik terughoudend over ons privéleven, maar omdat onze schoondochter, zijn weduwe, in de Jewish Tribune een indrukwekkend gedicht aan hem heeft gewijd en de sterfdag daardoor toch al uit de privésfeer is getrokken, wil ik er toch gewag van maken. Het verlies van een kind is geen sinecure en toch gaat het zoals het gaat. Als een kind geboren wordt juichen we, bij overlijden is er intens verdriet, maar als we de emoties aan de kant (kunnen) zetten, is vreugde en verdriet niet zo vanzelfsprekend. Wie weet of de pasgeboren baby zich zal ontwikkelen tot een goed mens? Daar hopen we natuurlijk op, maar het is geen vanzelfsprekendheid. Geen gebrek in onze wereld aan grote en kleine schurken. Dus wat is de vreugde bij een geboorte? Maar als we zien dat iemand na een heel goed leven dit aardse bestaan inruilt voor een hoger leven, dan zou blijdschap en dankbaarheid gepast zijn. En dus zijn Blouma, ik en Nechummele, zijn weduwe, dankbaar dat Yisrolik zevenenveertig jaar zo gigantisch veel heeft weten te betekenen voor de ander. Hij had een lange lijst met telefoonnummers in zijn hoofd van mensen die hij regelmatig belde om ze tot steun te zijn met hun problemen of hun eenzaamheid te doorbreken met een belangstellend en vooral oprecht gemeende “hoe gaat het?”

Gisteravond een avond met de business-club van Christenen voor Israël. Naar ik begreep waren er iets meer dan tweehonderdvijftig van de vierhonderdtwintig clubleden gekomen. Wat een enorme pro-Israël bijeenkomst. In feite hoef ik niet naar zo’n bijeenkomst te gaan want ze stonden, staan en blijven achter Israël staan. Waarom ik dan toch meende te moeten gaan? Om te tonen hoezeer hun ‘achter-Israël-staan’ door ons Joden wordt gewaardeerd.

Tijdens het wandelende buffet kreeg ik een scala aan vragen over me heen, de meeste over teksten uit de Thora, Profeten en Geschriften, dus uit Tenach. Het antwoord ligt dan vaak verscholen in de Hebreeuwse tekst of beter geformuleerd: in het ontbreken van de Hebreeuwse oorspronkelijke tekst. De platte tekst heeft vele betekenissen, die met de vertaling verloren gaan. Sjabbat vertalen we met rustdag, maar ik ben meestal bekaf aan het einde van de Sjabbat… En in het Nederlands noemen we een man, man en een vrouw wordt vrouw genoemd. Twee woorden die geen enkele overeenkomst hebben, in feite onlogisch want in feite zijn mannen en vrouwen hetzelfde, alleen is de man de mannelijke versie van een mens en de vrouw is als het ware de vrouwelijke uitgave. Maar in onze Nederlandse taal is dat niet zichtbaar. Wel in de taal van de Thora. Man en vrouw hebben dezelfde naam, alleen die naam is voor de man mannelijk verbogen en voor de vrouw wordt de vrouwelijke verbuiging gehanteerd: iesj en iesja. En zo kunnen we nog vele dagboeken doorgaan! Conclusie: zonder oorspronkelijke tekst gaat zeer veel aan betekenis verloren. En dus voelde ik mezelf toen het officiële programma was beëindigd en allen de vrije loop mochten nemen en genieten van het buffet, als een soort VVV-informatie-paal! Zeker leuk, interessant, maar uiterst vermoeiend.  En dus dook ik na alle vragen en na thuiskomst mijn bed in. En dat bed-induiken was wel nodig want de volgende morgen, vanochtend dus, moest ik er al als de kippen bij zijn! 

Om negen uur ’s ochtends werden Blouma en mijn persoontje al opgehaald om naar Hotel Adagio in Amstelveen te rijden voor een conferentie van het ICCRR over minderheden in Israël waarvoor we persoonlijk waren uitgenodigd door Mr. Marty Hamburger. Vraag me niet waarvan ICCRR de afkorting is, want dat is mij onduidelijk gebleven. Maar verrassend duidelijk is het wel voor me geworden dat de Midden-Oosten problematiek, waarover de conferentie ging, veel complexer is dan in ons zwart-wit-calvinistisch denkende kikkerlandje wordt aangenomen. Het is niet alleen Joden versus Palestijnen, maar veel en veel meer gaat het over een scala aan minderheden met allen hun eigen cultuur, woongebied, taal en godsdienst. Om vrede in het Midden-Oosten te krijgen moeten de vredemakers eerst de ziekte begrijpen en ervan doordrongen zijn dat de Midden-Oosten-problematiek niet zwart-wit is, maar intens grijs. En als er een goede arts is die de patiënt wil genezen en goed beseft met welk ziektebeeld we te maken hebben, dan is de patiënt reeds half genezen, volgens de Talmoed. Maar zolang de geneesheren meer aan zelfverrijking doen en geen inzicht hebben in het ziektebeeld en vaak ook weigeren een diagnose te stellen vanwege egoïstisch zelfbelang, is genezing helaas nog niet in zicht.

En toen toog ik naar een soort tegenovergestelde: Saïd & Lody. Een Jood en een Marokkaan die samen optrekken, reeds vijftien jaar, de overeenkomsten zoeken en proberen zo te strijden tégen haat en vóór verbroedering.  Wat collega en vriend rabbijn Lody van de Kamp heeft weten te bereiken is indrukwekkend. Als er in meer landen en steden Saïd & Lody figuren zouden zijn…  Het gesprek aangaan, elkaar ontmoeten, van mening mogen verschillen. Maar of er op veel plaatsen in ons land Saïd’s & Lody’s gevonden kunnen worden, weet ik niet. De meeste Saïd’s zijn met een onbespreekbare diepgaande haat tegen de Lody’s opgevoed of, zoals ik in een eerder dagboek schreef: het antisemitisme en antizionisme is met de paplepel ingegeven. Maar juist daarom mijn innige complimenten voor “15 jaar Saïd & Lody”. 

Dadelijk nog een zoom-interview. Ditmaal niet voor een radio, televisie, documentaire of een livestream, maar voor een Nederlands echtpaar in Israël dat al een bewonderenswaardig aantal decennia samen moeizame, mooie en prachtige jaren delen. Kijk, dat is het mooie van mijn opper-rabbinale baantje. Zelfs als ik niets tegen het bruidspaar zou zeggen, maar ze uitsluitend vriendelijk en feestelijk toeknik, zijn ze blij en dankbaar omdat de opperrabbijn hen persoonlijk heeft gefeliciteerd. Lief bruidspaar: als u mijn dagboek leest, vanaf deze plaats reeds, als voorgerecht voor het zoom-interview: mazzeltov, mazzeltov! Nog vele jaren in gezondheid, voorspoed en sjalom!